مدیتیشن تمرکز یا Focused Attention Meditation یکی از روش‌های شناخته‌شده مدیتیشن است که در آن فرد تلاش می‌کند توجه خود را برای مدتی روی یک موضوع مشخص نگه دارد و هر زمان که حواسش منحرف شد، توجه را دوباره به همان موضوع برگرداند.
این موضوع می‌تواند تنفس، یک صدا، مانترا، یک تصویر، حرکت بدن یا حتی یک احساس مشخص باشد. نکته مهم این است که در این روش، برخلاف بعضی اشکال مدیتیشن که اجازه می‌دهند هر تجربه‌ای آزادانه وارد میدان آگاهی شود، یک نقطه تمرکز مشخص در مرکز تمرین قرار دارد.
برای مثال، ممکن است تصمیم بگیرید ده دقیقه فقط به حرکت طبیعی نفس در هنگام دم و بازدم توجه کنید. بعد از چند لحظه متوجه می‌شوید که ذهن به یک اتفاق کاری، گفت‌وگوی دیروز یا برنامه فردا رفته است. در مدیتیشن تمرکز، همین لحظه فرصتی برای تمرین است: متوجه حواس‌پرتی می‌شوید، آن را بدون سرزنش می‌پذیرید و دوباره توجه را به تنفس برمی‌گردانید.
به همین دلیل، هدف اصلی Focused Attention این نیست که اصلاً حواستان پرت نشود؛ بلکه تمرین کردن توانایی هدایت و بازگرداندن توجه است.
اگر هنوز با مفهوم کلی مدیتیشن و انواع آن آشنا نیستید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله مدیتیشن چیست؟ راهنمای کامل شروع مدیتیشن برای مبتدیان را مطالعه کنید. این مقاله به‌عنوان محتوای پیلار، تصویر کامل‌تری از مدیتیشن و روش‌های مختلف آن ارائه می‌دهد.
در آکادمی باور نیز مدیتیشن در کنار دوره‌های یوگا و تمرین‌های مرتبط با ذهن‌آگاهی و تنفس ارائه شده است تا افراد بتوانند بر اساس نیاز و سطح خود مسیر مناسب‌تری را انتخاب کنند.
مدیتیشن تمرکز چه تفاوتی با مدیتیشن ذهن‌آگاهی دارد؟
این دو روش به یکدیگر نزدیک‌اند، اما کاملاً یکسان نیستند.
در Focused Attention، فرد یک موضوع مشخص را انتخاب می‌کند و تلاش می‌کند توجه را روی همان موضوع نگه دارد. تنفس یکی از رایج‌ترین انتخاب‌هاست، اما مانترا، صدا یا یک تصویر نیز می‌تواند موضوع تمرکز باشد.
در مدیتیشن ذهن‌آگاهی (Mindfulness Meditation) دامنه توجه می‌تواند گسترده‌تر باشد. فرد ممکن است ابتدا روی تنفس متمرکز شود، اما بعد متوجه یک فکر، احساس، صدای محیط یا حس بدنی شود و آن را بدون قضاوت مشاهده کند.
به بیان ساده، در مدیتیشن تمرکز بیشتر می‌گوییم:
«توجه من اینجاست و هر بار که منحرف شد، آن را برمی‌گردانم.»
در ذهن‌آگاهی بیشتر می‌گوییم:
«هر چیزی که اکنون در تجربه من ظاهر می‌شود، می‌تواند موضوع مشاهده آگاهانه باشد.»
در عمل، بسیاری از برنامه‌های مدیتیشن از هر دو رویکرد استفاده می‌کنند. حتی مدیتیشن ذهن‌آگاهی نیز اغلب با یک دوره Focused Attention آغاز می‌شود تا فرد ابتدا توانایی تثبیت توجه را تمرین کند.
چرا تمرکز در مدیتیشن اهمیت دارد؟
توجه یکی از پایه‌های تجربه ذهنی ماست. در طول روز، محرک‌های زیادی هم‌زمان برای جلب توجه ما رقابت می‌کنند؛ از پیام‌های گوشی و صدای محیط گرفته تا فکرهای مربوط به کار، خانواده و آینده.
مدیتیشن تمرکز تلاش می‌کند همین توانایی را به‌صورت آگاهانه تمرین دهد. فرد یک موضوع مشخص انتخاب می‌کند، توجه را روی آن قرار می‌دهد، حواس‌پرتی را تشخیص می‌دهد و دوباره برمی‌گردد.
در واقع، هر بار که این فرایند اتفاق می‌افتد، چرخه‌ای از تمرکز، حواس‌پرتی و بازگشت توجه شکل می‌گیرد.
پژوهش‌های جدید نیز توجه را یکی از حوزه‌های مهم در مطالعه مدیتیشن می‌دانند. مرور گسترده‌ای که در سال ۲۰۲۵ در Journal of Ayurveda and Integrative Medicine منتشر شد، ۱۲ مطالعه با مجموع ۱۴۴۷ نفر را درباره مدیتیشن و توجه پایدار بررسی کرد. در این مرور، هم مدیتیشن Focused Attention و هم Open Monitoring با بهبودهایی در برخی شاخص‌های توجه پایدار مرتبط بودند، هرچند نویسندگان به محدودیت‌های مطالعات و نیاز به پژوهش‌های استانداردتر اشاره کردند.
مدیتیشن تمرکز چگونه عمل می‌کند؟
برای درک این نوع مدیتیشن، می‌توان تمرین را به چند مرحله ساده تقسیم کرد.
ابتدا یک موضوع مشخص برای توجه انتخاب می‌شود. سپس فرد توجه خود را روی آن نگه می‌دارد. بعد از مدتی، ذهن به‌طور طبیعی منحرف می‌شود و فرد متوجه این اتفاق می‌شود. در مرحله بعد، بدون درگیری با حواس‌پرتی، توجه دوباره به موضوع اصلی بازگردانده می‌شود.
این چرخه ممکن است در یک جلسه چندین بار تکرار شود.
در واقع، اگر در یک جلسه ده‌دقیقه‌ای ۳۰ بار حواستان پرت شود و هر ۳۰ بار متوجه این موضوع شوید و توجه را برگردانید، این به معنی «۳۰ بار شکست خوردن» نیست؛ بلکه شما در حال انجام همان کاری هستید که تمرین برای آن طراحی شده است.
بهترین موضوع برای تمرکز در مدیتیشن چیست؟
هیچ موضوع واحدی وجود ندارد که برای همه بهترین باشد. انتخاب موضوع می‌تواند بر اساس تجربه، هدف و نوع مدیتیشن متفاوت باشد.
تنفس
تنفس برای مبتدیان یکی از ساده‌ترین لنگرهای توجه است، زیرا همیشه در دسترس است و نیازی به وسیله خاصی ندارد.
می‌توانید روی حرکت شکم، احساس عبور هوا از بینی یا ریتم دم و بازدم تمرکز کنید.
مانترا
در برخی تمرین‌ها، یک واژه یا عبارت مشخص به‌صورت ذهنی یا با صدای آرام تکرار می‌شود. تکرار آن می‌تواند توجه را از پراکندگی خارج کند و یک نقطه تمرکز مشخص ایجاد کند.
صدا
می‌توانید به یک صدای مشخص، مانند زنگ، صدای طبیعت یا یک موسیقی بسیار ساده توجه کنید و تلاش کنید کیفیت صدا را بدون دنبال کردن سایر افکار مشاهده کنید.
تصویر
در برخی روش‌های سنتی، یک تصویر، نماد یا شمع به‌عنوان نقطه تمرکز استفاده می‌شود.
احساس بدنی
گاهی توجه روی یک حس مشخص در بدن قرار می‌گیرد؛ برای مثال تماس پاها با زمین یا احساس حرکت شکم هنگام تنفس.
یک تمرین ساده مدیتیشن تمرکز برای مبتدیان
اگر برای اولین بار می‌خواهید Focused Attention را امتحان کنید، لازم نیست جلسه طولانی داشته باشید.
مرحله اول: وضعیت مناسب را پیدا کنید
روی صندلی یا روی زمین بنشینید و بدن را در وضعیتی قرار دهید که نسبتاً راحت و پایدار باشد. مجبور نیستید چهارزانو بنشینید یا ستون فقرات را بیش از حد صاف کنید.
هدف این است که بدن نه آن‌قدر راحت باشد که بلافاصله خوابتان ببرد و نه آن‌قدر تحت فشار باشد که تمام توجه شما صرف وضعیت بدن شود.
مرحله دوم: موضوع تمرکز را انتخاب کنید
برای شروع، تنفس انتخاب ساده‌ای است. توجه خود را روی طبیعی‌ترین بخش تنفس قرار دهید.
مرحله سوم: چند لحظه فقط مشاهده کنید
لازم نیست تنفس را عمیق‌تر کنید. همان‌طور که نفس می‌کشید، فقط روند آن را مشاهده کنید.
مرحله چهارم: حواس‌پرتی را تشخیص دهید
ممکن است فکر، صدا، احساس بدنی یا خاطره‌ای توجه شما را بگیرد. وقتی متوجه شدید از موضوع تمرکز فاصله گرفته‌اید، فقط این اتفاق را تشخیص دهید.
مرحله پنجم: توجه را برگردانید
بدون ناراحتی یا قضاوت، توجه را به تنفس بازگردانید.
برای شروع، پنج تا ده دقیقه تمرین کافی است. استمرار از طولانی کردن جلسه اهمیت بیشتری دارد.
مدیتیشن تمرکز چه فوایدی دارد؟
باید میان «فواید احتمالی Focused Attention» و یافته‌های مربوط به مدیتیشن به‌طور کلی تفاوت قائل شویم. هنوز شواهد به اندازه‌ای نیست که بتوان گفت هر فرد با هر نوع تمرین تمرکزی دقیقاً همان نتیجه‌ای را دریافت می‌کند.
با این حال، پژوهش‌های موجود چند حوزه مهم را نشان می‌دهند.
تقویت توجه پایدار
توجه پایدار یعنی توانایی حفظ تمرکز روی یک فعالیت یا محرک برای مدتی مشخص بدون از دست دادن مداوم تمرکز.
یک پژوهش در سال ۲۰۲۵ که ۱۲ مطالعه و ۱۴۴۷ شرکت‌کننده را بررسی کرد، گزارش کرد که روش‌های Focused Attention و Open Monitoring با بهبود توجه پایدار همراه بوده‌اند. در برخی مطالعات، کاهش خطا و واکنش سریع‌تر در وظایف توجه نیز دیده شد، هرچند کیفیت و طراحی مطالعات یکسان نبود.
کاهش حواس‌پرتی و سرگردانی ذهن
وقتی هدف تمرین، بازگرداندن مداوم توجه به یک موضوع مشخص است، فرد بیشتر متوجه لحظاتی می‌شود که ذهن از موضوع اصلی فاصله گرفته است.
پژوهش‌های عصب‌شناختی درباره Focused Attention نیز ارتباط این تمرین را با شبکه‌های مغزی مرتبط با کنترل توجه، پردازش اهمیت محرک‌ها و فعالیت‌های ذهنی در حالت استراحت بررسی کرده‌اند. یک مرور و متاآنالیز FMRI شامل ۲۸ مطالعه نشان داد که شبکه‌های Executive Control، Salience و Default Mode در این نوع مدیتیشن نقش دارند.
این یافته به معنای «تغییر قطعی و دائمی مغز» نیست، اما نشان می‌دهد که مدیتیشن تمرکز از نظر علوم اعصاب نیز با فرایندهای مربوط به تنظیم توجه ارتباط دارد.
کمک به تنظیم استرس
مدیتیشن تمرکز به خودی خود درمان استرس محسوب نمی‌شود، اما افزایش توانایی تنظیم توجه می‌تواند بخشی از مسیر مدیریت استرس باشد.
وقتی فرد می‌تواند متوجه شود ذهنش دائماً درگیر آینده یا گذشته شده و توجه خود را آگاهانه‌تر هدایت کند، ممکن است رابطه متفاوتی با تجربه‌های استرس‌زا پیدا کند.
با این حال، شواهد مربوط به کاهش استرس بیشتر در سطح کلی مدیتیشن و Mindfulness بررسی شده‌اند و نباید تمام آن‌ها را مستقیماً به Focused Attention نسبت داد.
تقویت مهارت بازگشت توجه
یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که در این نوع تمرین آموزش داده می‌شود، بازگرداندن توجه است.
این مهارت در خود جلسه مدیتیشن اهمیت دارد، اما می‌تواند از نظر مفهومی با فعالیت‌هایی مانند مطالعه، یادگیری یا انجام یک کار بدون جابه‌جایی مداوم توجه نیز ارتباط پیدا کند. البته اینکه تمرین مدیتیشن دقیقاً به چه میزان عملکرد روزانه هر فرد را بهبود می‌دهد، به نوع تمرین و شرایط فرد بستگی دارد.
افزایش آگاهی از عملکرد ذهن
وقتی فرد مرتباً مشاهده می‌کند که چگونه ذهن از یک موضوع به موضوع دیگر می‌رود، ممکن است آگاهی بیشتری نسبت به الگوهای توجه خود پیدا کند.
در اینجا هدف این نیست که ذهن را کنترل کامل کنیم؛ بلکه یاد می‌گیریم زودتر متوجه شویم چه زمانی توجه ما جابه‌جا شده است.
آیا مدیتیشن تمرکز حافظه را هم بهتر می‌کند؟
این سؤال پاسخ ساده‌ای ندارد.
پژوهش‌ها درباره ارتباط مدیتیشن با عملکرد شناختی نتایج متفاوتی داشته‌اند و یک نکته اینکه «حافظه» نیز یک توانایی واحد نیست.
برخی مطالعات روی حافظه کاری، توجه اجرایی یا عملکردهای شناختی خاص نتایج مثبتی گزارش کرده‌اند، اما این به معنی آن نیست که مدیتیشن تمرکز، حافظه را به‌طور کلی و قطعی تقویت می‌کند.
مرورهای علمی جدید نیز نشان می‌دهند اثرات شناختی مدیتیشن بسته به نوع تکلیف، مدت تمرین و ویژگی‌های شرکت‌کنندگان متفاوت است.
بنابراین بهتر است به جای عبارت «مدیتیشن تمرکز حافظه را تقویت می‌کند» از جمله دقیق‌تری مانند «مدیتیشن تمرکز ممکن است در برخی جنبه‌های عملکرد شناختی و توجه نقش داشته باشد» استفاده کنیم.
مدیتیشن تمرکز و Open Monitoring چه تفاوتی دارند؟
این دو رویکرد از مفاهیم مهم در پژوهش مدیتیشن هستند.
در Focused Attention، توجه روی یک موضوع مشخص نگه داشته می‌شود و هر زمان که حواس منحرف شد، دوباره به همان موضوع برمی‌گردد.
در Open Monitoring، فرد تلاش می‌کند آگاهی گسترده‌تری نسبت به تجربه لحظه حال داشته باشد، بدون اینکه لزوماً توجه را به یک موضوع واحد محدود کند.
برای مثال، اگر روی تنفس تمرکز کرده‌اید و صدای ماشین را نادیده می‌گیرید تا دوباره به تنفس برگردید، بیشتر در حال انجام Focused Attention هستید.
اما اگر صدای ماشین، تنفس، فکر و حس بدنی همگی به‌عنوان بخشی از میدان تجربه مشاهده شوند، تمرین به Open Monitoring نزدیک‌تر است.
پژوهش‌های جدید نیز این دو رویکرد را از نظر سازوکارهای توجه و فعالیت مغزی از یکدیگر متمایز می‌دانند، هرچند بین آن‌ها همپوشانی قابل‌توجهی وجود دارد.
آیا مدیتیشن تمرکز برای مبتدیان مناسب است؟
بله. در واقع، انتخاب یک موضوع مشخص مانند تنفس می‌تواند فرآیند یادگیری را برای فردی که تازه شروع کرده ساده‌تر کند.
یک فرد مبتدی لازم نیست بتواند ۲۰ یا ۳۰ دقیقه بدون حواس‌پرتی بنشیند. بهتر است با چند دقیقه تمرین شروع شود و هدف اصلی، یادگیری چرخه توجه → حواس‌پرتی → بازگشت توجه باشد.
در صورت دشوار بودن تمرکز روی تنفس، می‌توانید از مدیتیشن هدایت‌شده یا مانترا استفاده کنید تا ساختار تمرین واضح‌تر باشد.
روزی چند دقیقه مدیتیشن تمرکز انجام دهیم؟
برای شروع، پنج تا ده دقیقه در روز کافی است.
بعد از اینکه انجام آن به یک عادت تبدیل شد، می‌توانید زمان را به ۱۵ یا ۲۰ دقیقه افزایش دهید. با این حال، هیچ عدد جادویی وجود ندارد که بعد از آن مدیتیشن ناگهان اثرگذار شود.
مطالعات علمی مدت‌ها و برنامه‌های متفاوتی را بررسی کرده‌اند و نمی‌توان نتیجه گرفت که مثلاً دقیقاً ۱۵ دقیقه برای همه افراد بهترین مقدار است.
هدف اصلی باید ایجاد تمرینی باشد که بتوانید آن را به‌صورت منظم و پایدار انجام دهید.
بهترین زمان برای مدیتیشن تمرکز چه زمانی است؟
صبح یکی از زمان‌های رایج برای تمرین است، زیرا محیط ذهنی هنوز ممکن است کمتر درگیر فعالیت‌های روز باشد. با این حال، عصر یا بعد از پایان کار نیز می‌تواند زمان مناسبی برای تمرکز باشد.
اگر متوجه می‌شوید شب‌ها هنگام تمرین سریع خواب‌آلود می‌شوید، بهتر است زمان دیگری را امتحان کنید.
در نهایت، بهترین زمان همان زمانی است که بتوانید آن را به بخشی ثابت از برنامه خود تبدیل کنید.
آیا می‌توان مدیتیشن تمرکز را در خانه انجام داد؟
بله. برای شروع، فضای نسبتاً آرام، جای مناسب برای نشستن و یک تایمر کافی است.
به تجهیزات خاصی نیاز ندارید و لازم نیست خانه کاملاً ساکت باشد. حتی برخی صداهای محیط می‌توانند به تمرین تبدیل شوند؛ نکته اصلی این است که موضوع تمرکز را انتخاب کنید و هر بار که حواستان از آن دور شد، دوباره برگردید.
بعد از یادگیری اصول اولیه، می‌توانید از فایل‌های صوتی یا دوره‌های هدایت‌شده نیز استفاده کنید.
آیا موسیقی برای مدیتیشن تمرکز مناسب است؟
بستگی به نوع موسیقی دارد.
اگر موسیقی باعث شود توجه شما دائماً به ملودی و تغییرات صوتی جلب شود، ممکن است برای تمرین Focused Attention مناسب نباشد.
از طرف دیگر، یک صدای ثابت و ساده می‌تواند خودش به موضوع تمرکز تبدیل شود.
برای مبتدیان معمولاً تمرکز روی تنفس یا یک صدای یکنواخت، تمرین ساده‌تری نسبت به موسیقی پیچیده است.
اشتباهات رایج در مدیتیشن تمرکز
تلاش برای جلوگیری کامل از افکار
ذهن انسان به‌طور طبیعی فکر تولید می‌کند. هدف تمرین، توقف کامل این فرایند نیست.
عصبانی شدن از حواس‌پرتی
حواس‌پرتی بخشی طبیعی از تمرین است. نکته مهم، سرعت و کیفیت بازگرداندن توجه است.
طولانی کردن تمرین از روز اول
جلسه طولانی لزوماً جلسه مفیدتری نیست. بهتر است ابتدا تمرینی کوتاه ولی قابل‌تداوم داشته باشید.
انتخاب موضوعی که بیش از حد محرک است
اگر موضوع تمرکز شما مدام توجهتان را به سمت هیجان، خاطره یا محتوای جدید می‌برد، تمرین دشوارتر می‌شود.
تلاش برای کنترل تنفس
اگر تنفس را به‌عنوان موضوع تمرکز انتخاب کرده‌اید، لازم نیست آن را دائماً تغییر دهید. در بسیاری از تمرین‌ها مشاهده تنفس طبیعی کافی است.
آیا مدیتیشن تمرکز جایگزین درمان اختلالات توجه می‌شود؟
خیر.
این یکی از موضوعاتی است که باید در محتوای سلامت با دقت زیادی درباره آن صحبت کرد.
مدیتیشن تمرکز می‌تواند یک تمرین برای آموزش توجه باشد، اما نباید به‌عنوان جایگزین تشخیص و درمان اختلالات پزشکی یا روان‌شناختی مانند ADHD معرفی شود.
اگر فردی مشکل جدی و پایدار در توجه دارد، بهتر است ابتدا ارزیابی تخصصی دریافت کند و سپس در صورت مناسب بودن، مدیتیشن را به‌عنوان یک فعالیت مکمل در کنار درمان اصلی در نظر بگیرد.
دوره‌های یوگا و مدیتیشن در آکادمی باور
مدیتیشن تمرکز یکی از روش‌هایی است که می‌توان آن را به‌صورت تدریجی و با راهنمایی مناسب یاد گرفت. در آکادمی باور نیز در کنار دوره‌های مختلف یوگا، آموزش‌های مدیتیشن، ذهن‌آگاهی و تنفس در بخش دوره‌ها قرار گرفته‌اند و می‌توان بر اساس هدف و سطح تجربه، مسیر مناسب‌تری را انتخاب کرد.
اگر هدف شما این است که مدیتیشن را از پایه شروع کنید، بهتر است قبل از انتخاب یک روش پیشرفته، ابتدا اصول توجه و تمرین منظم را یاد بگیرید. دوره‌های آموزشی آکادمی باور می‌توانند در این مسیر ساختار مشخص‌تری در اختیار شما قرار دهند.
همچنین اگر نمی‌دانید Focused Attention برای شما مناسب‌تر است یا بهتر است از دوره دیگری شروع کنید، می‌توانید از مشاوره رایگان آکادمی باور استفاده کنید و بر اساس هدف و سطح خود درباره انتخاب دوره راهنمایی بگیرید.
سوالات متداول درباره مدیتیشن تمرکز
مدیتیشن تمرکز چیست؟
مدیتیشن تمرکز یا Focused Attention روشی از مدیتیشن است که در آن فرد توجه خود را روی یک موضوع مشخص قرار می‌دهد و هر زمان که حواسش منحرف شد، توجه را دوباره به همان موضوع بازمی‌گرداند.
بهترین موضوع برای تمرکز در مدیتیشن چیست؟
تنفس یکی از ساده‌ترین گزینه‌ها برای مبتدیان است، اما می‌توان از مانترا، صدا، تصویر یا احساس بدنی نیز استفاده کرد.
آیا هنگام مدیتیشن تمرکز نباید به هیچ چیزی فکر کنیم؟
خیر. فکر کردن طبیعی است. مهم این است که متوجه شوید ذهن از موضوع تمرکز فاصله گرفته و توجه را دوباره برگردانید.
مدیتیشن تمرکز چقدر طول می‌کشد؟
برای شروع، پنج تا ده دقیقه تمرین روزانه کافی است. بعداً می‌توانید مدت تمرین را بر اساس شرایط خود افزایش دهید.
آیا مدیتیشن تمرکز واقعاً تمرکز را بهتر می‌کند؟
پژوهش‌های جدید نتایج امیدوارکننده‌ای درباره توجه پایدار گزارش کرده‌اند، اما میزان اثر به نوع تمرین، مدت آن و ویژگی‌های فرد بستگی دارد و نباید نتیجه قطعی برای همه افراد در نظر گرفت.
آیا مدیتیشن تمرکز برای اضطراب مناسب است؟
ممکن است برخی افراد از تمرین‌های مدیتیشن بهره ببرند، اما نباید Focused Attention را درمان قطعی اضطراب یا جایگزین درمان تخصصی دانست.
جمع‌بندی
مدیتیشن تمرکز یا Focused Attention Meditation یکی از روش‌های مهم تمرین توجه است که در آن فرد یک موضوع مشخص مانند تنفس، مانترا، صدا یا یک حس بدنی را انتخاب می‌کند و تلاش می‌کند توجه خود را روی همان موضوع نگه دارد.
نکته کلیدی این روش این نیست که ذهن هرگز منحرف نشود. ذهن به‌طور طبیعی سراغ فکرها، خاطرات و محرک‌های مختلف می‌رود. بخش مهم تمرین زمانی اتفاق می‌افتد که متوجه این حواس‌پرتی می‌شویم و بدون سرزنش، توجه را دوباره به موضوع اصلی برمی‌گردانیم.
پژوهش‌های سال‌های اخیر نیز Focused Attention را به‌طور مستقیم بررسی کرده‌اند. مرورهای علمی جدید نشان داده‌اند که مدیتیشن می‌تواند با بهبود برخی جنبه‌های توجه پایدار و تنظیم توجه همراه باشد، هرچند شواهد هنوز کاملاً یکدست نیستند و درباره میزان اثر و ماندگاری آن به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.
برای شروع نیز نیازی به تمرین‌های طولانی ندارید. چند دقیقه تمرکز روی تنفس، استمرار در تمرین و یادگیری نحوه برخورد با حواس‌پرتی می‌تواند پایه مناسبی برای ادامه مسیر باشد.
اگر قصد دارید مدیتیشن یا یوگا را به‌صورت اصولی دنبال کنید، می‌توانید دوره‌های آکادمی باور را بررسی کنید و در صورت تردید درباره انتخاب مسیر، از مشاوره رایگان برای پیدا کردن دوره مناسب خود استفاده کنید.
